Find the latest bookmaker offers available across all uk gambling sites www.bets.zone Read the reviews and compare sites to quickly discover the perfect account for you.
Anasayfa / Medya ve Kültür Adına / Festinger – Bilişsel Uyum Kuramı

Festinger – Bilişsel Uyum Kuramı

Aslen sosyal psikolojinin konusu olan Bilişsel Uyum Kuramı 1950’li yıllarda insanların algılarını anlama ve davranışlarını açıklamaya yönelik çalışmalarda ortaya çıkan en önemli kuramlardan biridir. Kuram Bilişsel çatışma, Bilişsel tutarlılık ve çelişki kuramlarının yanı sıra kuramı ortaya koyan kişi olan ABD’li sosyal psikolog Leon Festinger’in ismiyle de anılmakta ve “Festinger Bilişsel Uyum Kuramı” da denmektedir. Orijinal ismi “Cognitive Dissonance” olarak bilinir. Bu kuram “İletişim Modelleri” ve “Kitle İletişimi” konularını da ilgilendirmekte ve insan iletişimine yönelik ilgisi önemlidir.

festinger-bilişsel-uyum-kuramı

Bilişsel Uyum Kuramı; Kaynak – Mesaj – Alıcı ve Geri bildirim kavramlarından oluşmaktadır.

Kaynak, kitlelerle ya da kişiyle sağlanan iletişim yoludur bunlar içerisinde en önemli ve aygın olanı medyadır. Medya mesajın kaynağıdır.

Mesaj ise kaynak tarafından aktarılan ve alıcının gerektiği kadar bilgi sahibi olmasını sağlayan açıklamalar görseller veya sesli aktarımlardır.

Alıcı, kaynak yoluyla yapılan mesaj yayınını alan ve değerlendiren ve geri bildirimde bulunabilen bir zümre veya genel kitle, halktır.

Geri bildirimler verilen mesajla genelde doğru orantıyla ilerlemektedir. Mesajın içeriği halkın veya kitlenin şekillenmesine yönelik olabilir ve tüm bu sosyal tutum davranış ve psikolojik baskılar sonucunda istenilen veya hedeflenen tepkidir.

Bilişsel uyum kuramına göre insanlar davranışlarını ve düşüncelerini önceki değerlerine göre belirler. Bu değerler: İnançlar, tutumlar ve gereksinimler olabilir. Deneyimlerimizden ve çevremizden edindiğimiz bu değerler kişiliğimize yön vermektedir. Günümüzde bu değerlerin göz önünde olanları ve yoğun yaşananları: Dini inançlar, Takım taraftarlığı, siyasi bir partiyi tutma gibi genel konulardır. Bu genel değer yargılarının yanı sıra özel değerler de olabilir (komşusu hakkındaki düşünceleri ve ön yargıları gibi..) Bilişsel çelişkinin oluşabilmesi ise kişi veya kitlelerin bu değer yargılarına zamanla tezat oluşturabilecek verilerle karşılaşmalarıyla başlar. Bu verilere karşı aldığımız tutumlar, gerçeklere ya da karşıt görüşe karşı duruşumuzu tanımlar. Kişiler, kendi inançları için sonradan ortaya çıkan uyumsuzlukları kabul etmeme iradesini gösterebilir ki bu çok doğaldır. Bir konuya tam olarak inanıyorsa o durum yanlış olma ihtimalini düşünmek bile istemez. Gerçeklerle yüzleşmekten ya kaçar ya da saldırgan bir tavır ile düşüncelerini savunmaya geçmektedir. Karşıt görüş hiç var olmamış gibi davranıp kendini kandırmaya devam edecek veriler bulur ancak bunu yaparken kendini kandırdığını fark etmeyecek kadar başarılıdır. Bu tutumun birkaç adım ötesi ise sadece karşıt görüşü çürütmek istemesi değil onu yok etme arzusu içine girmesidir. Bu kendine yapılmış saldırıdır.

Festinger’e göre, bireyler inandıkları şeyleri korumak için karşıt görüşleri sansürlerler. Sadece inandıkları değerleri seçerler ve onları koruma eğilimi gösterirler. Bu değerler içerisinde bir seçim yapılacaksa rasyonel aklın seçtiği değil kendi görüşlerine en uygun olanı seçeceklerdir. Bu seçimde aslında bir başka olayın açıklayıcısı olabilir her bireyin aslında pragmatik davranışlar sergilediği gerçeğidir.

Bu model bir siyasi partiye uyarlanabilir. Bir kişinin savunduğu partinin yolsuzluk yapıldığı ortaya çıksın fakat daha önce tüm tutarlılığıyla savunduğu partisini, büyük olasılıkla terk etmeyecektir. Bunun sebebi kurama göre; Kişi bu haberi görmezden gelir yada karşıt saldırılar geldikçe ve kendi savunduğu fikri destekleyecek açıklamaları duydukça araştırmadan ve delilleri görmezden gelerek savunduğu fikri inancını sorgulamayarak daha çok bağlanacaktır.

Örneğin: Günümüzde AK Parti iktidarından rahatsız olan bir kesimin gezi olayları gibi kitlesel bir harekete dönüşen eylem ve protesto sürecinde (bu da bir bilişsel çelişki ile açıklanabilir) partisini savunan bir kitlenin, 17 Aralık sürecinde yolsuzluk iddialarının ve ses kayıtlarının ortaya çıkmasıyla, önce bu karşıt görüşlerin doğruluğunu sorgulamaya çalışmış fakat kendisi ile uyumlu olan açıklamalar geldikçe kişiler kendilerini bu açıklamalara inandırma eğilimi göstermiştir. Rasyonel bir yaklaşımla bu yolsuzlukların kanıtlandığı (ses kayıtlarının gerçekliği) açıklamaları ise kişide şu tepkiye yol açabilir “herkes çalıyor, ya da “belki de çalıyor ama iş de yapıyor” görüşünü dile getirebilir. Bu soruları soranı ise kötü niyetli kendi partisine komplo kuran (inanç ve düşüncelerini sarsan) kişi olarak tanımlar ve onunla tartışarak daha da saldırgan bir tavır içine girecektir. Nitekim cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ak parti istediği oyu alarak seçimi kazanmıştır. Bu tutarlılık da bize insanların düşünceleri ile tutarlı yol izlediğini bu düşünceler yanlış dahi olsa seçici hafızaları kendi tutarlılığını destekleyecek davranışlar ve seçimler yaptığını göstermektedir.

Bilişsel uyum kuramının eksik yönleri şu şekilde açıklanabilir; tüm bu çatışmalar içerisinde kişinin bunları reddetmesi de vardır. Bu duruma en iyi örnek ise zamanında Ak Partiye oy vermiş olan fakat tüm bu olaylar karşısında mesajları iyi değerlendirmiş bir kitle oluşmuş seçiminin yanlış olduğuna yönelik ilk düşüncelerinin kırılmasını sağlamış olan bir kitledir. Bu kitle kimi zaman gezi olaylarında kimi zaman ise TV ve gazetelerde karşılaşabileceğimiz bir topluluktur. Geri bildirimin çatışmaya maruz kalması sonucu eğitimli bir sınıfın daha rasyonel düşünerek faydacı tavırlarından vazgeçmesi bu teorinin eleştirilen taraflarından biridir. Teori daha eğitimsiz ve yoksul toplumlarda başarıya ulaşabilir ancak günümüz dünyasında ise gelişmiş ve eğitimli toplumlarda tam anlamıyla işlevselliği tartışılmaktadır.

Not: Verilen örnekte ki iddianın doğru veya yanlış olduğu bilinmemektedir. Kanunen gerçekleşmiş herhangi bir iddia bulunmamaktadır. Örnekler Medya organları tarafından yayınlanan haberler sonucu gözlemlenerek ilişki kurulmaya çalışılmıştır.

L.Can ASLAHAN

 

Hakkında L. Can ASLAHAN

Bir yorum

  1. Lakiesha

    Wow. Conglaturations and buona fortuna! It’s been almost exactly four years since I was in Milano, but I will definitely be looking you up next time I find my way there.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir